Müstahsil makbuzu nedir, nasıl kesilir? 2026 stopaj oranları

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, vergi danışmanlığı değildir. Kurallar Kasım 2026'da Vergi Usul Kanunu'nun 235 ve 353. maddelerinden, 2009/14592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'ndaki tevkifat oranlarından, 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'nden ve KDV Genel Uygulama Tebliği'nden kontrol edildi.

Müstahsil makbuzu, bir işletmenin gerçek usulde vergilendirilmeyen bir çiftçiden ürün satın aldığında düzenlediği belgedir. Çiftçi fatura kesemediği için belgeyi alıcı keser. Makbuzun alıcıda kalan nüshası fatura yerine geçer (Vergi Usul Kanunu md. 235).

Kısaca:

• Kim keser: ürünü alan tüccar, esnaf ya da defter tutan çiftçi.
• Ne zaman: ürünün bedeli ödenirken. Avansla alımda ürün teslim edilirken.
• Ne kesilir: alıcı şirketse ya da gerçek usuldeyse ödemeden gelir vergisi stopajı: hayvansal ürünlerde %1 ya da %2, diğer zirai ürünlerde %2 ya da %4. Basit usuldeki esnaf stopaj kesmez.
• KDV: makbuzda KDV hesaplanmaz ve gösterilmez.

Müstahsil makbuzunu kim keser?

Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesine göre, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden mal satın alan:

• birinci ve ikinci sınıf tüccarlar,
• kazancı basit usulde tespit edilen esnaf,
• defter tutmak zorunda olan çiftçiler

müstahsil makbuzu düzenler. Ürün alıcı adına bir aracı ya da komisyoncu tarafından alınıyorsa makbuzu o düzenler ve imzalar.

Örnekler: bir bakkalın köylüden yumurta ya da peynir alması, bir lokantanın üreticiden sebze alması, bir tüccarın hasat sonrası çiftçiden fındık ya da zeytin alması.

Satıcı çiftçi gerçek usulde vergi mükellefiyse (defter tutuyorsa) müstahsil makbuzu değil, çiftçinin keseceği fatura kullanılır. Fatura kesme yollarını fatura kesme rehberinde anlattık.

Makbuz nasıl düzenlenir, neler yazar?

Kanuna göre makbuz iki nüsha düzenlenir. Alıcı bir nüshayı imzalayıp çiftçiye verir, diğerini çiftçiye imzalatıp kendisi saklar. Makbuzlar seri ve sıra numarasıyla birbirini izler. Makbuzda en az şunlar bulunur:

1. Makbuzun tarihi
2. Malı satın alanın adı soyadı ya da unvanı ve adresi
3. Malı satan çiftçinin adı soyadı ve ikametgâh adresi
4. Satın alınan malın cinsi, miktarı ve bedeli

Elektronik makbuzda (e-Müstahsil) bunlara ek olarak alıcının vergi dairesi ve vergi numarası, çiftçinin T.C. kimlik numarası, düzenlenme saati ve kesilen vergi ile varsa diğer kesintilerin tutarı zorunludur.

Müstahsil makbuzu hiçbir resim ve harca tabi değildir.

2026'da müstahsil makbuzunda stopaj oranları

Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesine göre çiftçiden alınan ürünler ve hizmetler için yapılan ödemelerden alıcı gelir vergisi keser. Kesmekle yükümlü olanlar maddede sayılır: ticaret şirketleri, kooperatifler, dernekler, vakıflar, kamu kurumları, gerçek gelirini beyan etmek zorunda olan (gerçek usuldeki) tüccarlar ve serbest meslek erbabı, defter tutan çiftçiler. Basit usuldeki esnaf bu listede yoktur; müstahsil makbuzunu düzenler ama stopaj kesmez, ödediği tutarın tamamını makbuza yazar.

Oranlar 2009/14592 sayılı Karar'dadır:

Alım	Ürün borsasında tescil ettirilerek	Diğer alımlar
Hayvan ve hayvansal ürünler (süt, yumurta, et, yün vb.), kara ve su avcılığı ürünleri	%1	%2
Diğer zirai ürünler (tahıl, sebze, meyve, fındık, zeytin vb.)	%2	%4
Orman idaresine ya da onunla sözleşmeli firmalara verilen ağaçlandırma, bakım, kesim, taşıma gibi hizmetler	%2
Diğer zirai hizmetler (örneğin biçerdöverle hasat, tarla sürme)	%4
Doğrudan gelir desteği ve alternatif ürün ödemeleri	%0

Ürün borsada tescil ettirilerek alınırsa oran yarıya iner. Kesilen vergiyi alıcı, muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan eder ve öder.

Hesap örnekleri

Örnekler, stopaj kesmekle yükümlü bir alıcı (şirket ya da gerçek usuldeki tüccar) içindir.

Borsa dışı buğday alımı (%4):

Ürün bedeli	100.000 TL
Gelir vergisi stopajı (%4)	4.000 TL
Çiftçiye ödenen	96.000 TL

Aynı alım ürün borsasında tescilli (%2): stopaj 2.000 TL, çiftçiye 98.000 TL ödenir.

Üreticiden süt alımı (%2): 50.000 TL'lik alımda stopaj 1.000 TL, çiftçiye 49.000 TL ödenir.

Makbuzdaki brüt tutar (100.000 TL) alıcının maliyetidir. Stopaj ayrıca vergi dairesine ödenir.

Müstahsil makbuzunda KDV var mı?

Yok. KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre gerçek usulde vergi mükellefi olmayanlardan mal alırken düzenlenen müstahsil makbuzunda KDV hesaplanmaz ve gösterilmez. Bu yüzden alıcının bu alım için indirebileceği bir KDV de yoktur. Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçinin teslimleri KDV'den istisnadır (KDV Kanunu md. 17/4-b). Buradaki gelir vergisi stopajını, KDV'nin bir kısmını alıcının ödediği KDV tevkifatıyla karıştırmayın.

e-Müstahsil makbuzu kimlere zorunlu?

509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'ne göre şunlar müstahsil makbuzunu elektronik (e-Müstahsil) olarak düzenlemek zorundadır:

• e-Fatura'ya geçmek zorunda olup işi gereği müstahsil makbuzu da düzenleyenler.
• Hal Kanunu'na göre komisyoncu ya da tüccar olarak sebze ve meyve ticareti yapanlar.
• Gelir İdaresi'nin yazıyla zorunluluk getirdiği mükellefler. Yazıyla bildirilenlere geçiş için en az üç ay süre verilir.

e-Fatura'ya yeni geçen ve müstahsil makbuzu düzenleyenler, e-Fatura'ya geçiş süresi içinde e-Müstahsil'e de geçer. Bunların dışındakiler için e-Müstahsil zorunlu değildir. İsteyen, e-Fatura kullanıcısıysa başvurarak geçebilir.

e-Müstahsil yeni bir belge türü değildir; kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliktedir. Tebliğe göre çiftçiye makbuzun kâğıt çıktısı verilir. Kâğıt çıktının imzalanması ve teslimiyle ilgili güncel usulü GİB'in e-Belge duyurularından ya da mali müşavirinizden kontrol edin. Kendi e-Fatura durumunuzu ve geçiş sınırlarını e-fatura mükellef sorgulama rehberinde anlattık.

Kesilmezse cezası

Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesine göre müstahsil makbuzu düzenlenmez, alınmaz ya da gerçek tutardan farklı düzenlenirse, belgeyi düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine, her belge için yazılması gereken tutarın %10'u kadar özel usulsüzlük cezası kesilir. Bu ceza 2026'da bir takvim yılındaki ilk tespitte 17.000 TL'den az olamaz; sonraki tespitlerde alt sınır artar. e-Müstahsil düzenlemesi gerekirken kâğıt makbuz düzenlemek de düzenlememek gibi sayılır.

Makbuz düzenlenmezse alım gider olarak belgelenemez, kesilmesi gereken stopaj da eksik kalır.

Pratik öneriler

• Çiftçinin durumunu sorun: gerçek usulde mükellefse ondan fatura alırsınız, değilse müstahsil makbuzu kesersiniz. Makbuza çiftçinin adını ve adresini, e-Müstahsil'de T.C. kimlik numarasını da eksiksiz yazın.
• Borsa tescilini değerlendirin: ürün borsasında tescil ettirilen alımlarda stopaj yarıya iner.
• Stopajı unutmayın: stopaj kesmekle yükümlüyseniz kesilen vergi sizin borcunuzdur; muhtasar beyannamede beyan edilmezse ceza ve gecikme faizi size gelir.
• Saklayın: makbuzlar, defter tutmayanlar dahil, düzenlendikleri yılı izleyen yıldan başlayarak beş yıl saklanır.
• Tarım Bağ-Kur'lusu çiftçi: 5510 sayılı Kanun'a göre SGK, tarım sigortalısının prim borcunu, sattığı ürünün bedelinden %1 ile %5 arasında kesinti yaptırarak tahsil etmeye yetkilidir. Alıcı olarak sizden böyle bir kesinti istenirse uygulamayı SGK'ya ya da mali müşavirinize sorun.