Basit usul şartları 2026: kira, hasılat sınırları ve istisna

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki ya da mali danışmanlık değildir. Tutarlar 2026 yılı içindir; kendi durumunuzu bir mali müşavirle kontrol edin.

Basit usul, küçük esnafın kazancının defter tutulmadan, alış ve satış belgelerine göre belirlendiği vergi usulüdür. 2021'den beri basit usulde belirlenen kazanç gelir vergisinden tamamen istisnadır; yıllık gelir vergisi beyannamesi ve KDV beyannamesi verilmez. 2026'da basit usulde kalmak için işinizin başında bizzat bulunmanız, yıllık işyeri kiranızın büyükşehirde 99.000 TL'yi, diğer yerlerde 60.000 TL'yi aşmaması ve yıllık iş hacminizin işinize göre belirlenen sınırın altında kalması gerekir.

2026'nın en büyük değişikliği büyükşehirlerde: 30 büyükşehir ilinde, nüfusu 30.000'i aşan ilçelerde mal alım satımı, imalat, lokanta ve oto tamiri gibi işler basit usulden çıkarıldı. Aşağıda şartları tablolarla, değişikliğin kimi kapsadığını, basit usule hiç giremeyen işleri ve gerçek usule ne zaman geçildiğini örnek hesaplarla bulacaksınız.

Basit usul size ne kazandırır?

Gelir Vergisi Kanunu'na göre esnafın kazancı iki yoldan biriyle vergilendirilir: basit usulde ya da defter tutulan gerçek usulde. Basit usul ayrı bir şirket türü değildir; şahıs işletmesinin vergilendirilme biçimidir. İşe başlarken izlenecek adımları şahıs şirketi kurmak yazımızda anlattık.

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) rehberine göre basit usuldeki esnaf için şunlar geçerlidir:

• Ticari kazanç, 1 Ocak 2021'den beri gelir vergisinden istisnadır (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer 20/A maddesi). Bu kazanç için yıllık beyanname verilmez.
• Kira geliri gibi başka bir gelir için beyanname verirseniz basit usul kazancınız o beyannameye eklenmez.
• Defter tutulmaz. Alış, gider ve satış kayıtları esnaf odası ya da mali müşavir aracılığıyla Defter-Beyan Sistemi'nde tutulur.
• Geçici vergi beyannamesi verilmez.
• Satışlar ve hizmetler KDV'den istisnadır; KDV beyannamesi verilmez. Alışlarda ödediğiniz KDV gider ya da maliyet sayılır.
• Gerçek usuldeki esnafın her yıl aldığı vergi levhası basit usulde zorunlu değildir.

Vergi kalkar ama kayıt düzeni sürer: bildirimler, belge alıp vermek ve Defter-Beyan kayıtları devam eder. Gelir vergisi istisnası sosyal güvenliği de değiştirmez; Bağ-Kur prim ödemesi ayrı bir yükümlülüktür.

2026'da basit usulün şartları nelerdir?

Basit usulde kalmak için genel şartların hepsini ve işinize uyan özel şartı birlikte sağlamanız gerekir (Gelir Vergisi Kanunu 47 ve 48. maddeler).

Genel şartlar:

1. İşinizin başında bizzat çalışmak ya da bulunmak. Yanınızda eleman veya çırak çalıştırmak, hastalık, askerlik, seyahat gibi geçici ayrılmalar bu şartı bozmaz.
2. Yıllık işyeri kirasının sınırı aşmaması. Dükkân kiradaysa ödediğiniz yıllık kira toplamına, sizinse emsal kira bedeline bakılır.
3. Başka bir ticari, zirai ya da mesleki faaliyet nedeniyle gerçek usulde vergilendirilmiyor olmak.

Kira şartı, öteden beri çalışan esnafta yılın 1 Ocak'ındaki duruma, yeni başlayanlarda işe başlama tarihindeki duruma göre değerlendirilir.

2026 kira sınırı	Yıllık	Aylık karşılığı
Büyükşehir belediye sınırları içinde	99.000 TL	8.250 TL
Diğer yerlerde	60.000 TL	5.000 TL

30 büyükşehir ilinde büyükşehir belediye sınırı il sınırıyla aynıdır; bu illerin küçük ilçelerinde de 99.000 TL sınırı uygulanır.

Özel şartlar (yıllık iş hacmi):

İşin türü	2026 sınırı	Aylık ortalama
Satın aldığı malı olduğu gibi ya da işleyerek satanlar	Yıllık alış 1.200.000 TL veya yıllık satış 1.900.000 TL	Alış 100.000 TL, satış yaklaşık 158.000 TL
Hizmet verenler (kuaför, terzi, ayakkabı tamircisi gibi)	Yıllık gayrisafi hasılat 600.000 TL	50.000 TL
Mal satışı ve hizmeti birlikte yapanlar	Yıllık satış ile hizmet hasılatının toplamı 1.200.000 TL	100.000 TL

Bu tutarlar 31 Aralık 2025'te yayımlanan 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlendi ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Şeker, çay, sigara, akaryakıt ve piyango bileti gibi kâr payı düşük mallar için ayrı ve daha yüksek sınırlar vardır; bunlar GİB'in had ve tutarlar listesinde yazılıdır.

Aynı işte ortak çalışanlarda kira ve iş hacmi toplu olarak değerlendirilir. Ortaklardan biri gerçek usuldeyse diğer ortaklar da gerçek usule geçer.

2026'da büyükşehirlerde ne değişti?

9 Eylül 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 1 Ocak 2026'dan itibaren büyükşehir illerinde şu işleri yapanları, basit usulün şartlarını taşısalar bile gerçek usule aldı:

• her türlü mal (emtia) imalatı,
• her türlü mal alım satımı,
• inşaatla ilgili her türlü iş,
• motorlu taşıtların bakım ve onarımı,
• lokanta ve benzeri işletmeler,
• eğlence ve dinlenme yerleri,
• şehir içi yolcu taşımacılığı (taksi, dolmuş, servis gibi).

Benzer bir kural eskiden 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile daha dar bir alanda uygulanıyordu. Yeni Karar eskisini kaldırdı ve kuralı 30 büyükşehrin tamamına yaydı.

Kapsam dışında kalanlar:

• Nüfusu 30.000'i aşmayan ilçeler. Nüfus, bir önceki yılın son günü itibarıyla TÜİK'in yayımladığı son verilere göre belirlenir.
• 11 Aralık 2025'te yayımlanan 10679 sayılı Kararla, nüfusu 30.000'i aşan ilçelerde bile eskiden belde ya da köy olup mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000'i aşmayan yerler. Bu istisna şehir içi yolcu taşımacılığına uygulanmaz.
• Sabit bir işyeri açmadan yalnızca gezici olarak ya da pazar kurarak perakende satış yapanlar (mal alım satımı kuralı bakımından).

Bu ne demek? Nüfusu 30.000'i aşan bir büyükşehir ilçesinde butik işleten esnaf 2026'da gerçek usuldedir. Aynı sokaktaki kuaför ya da terzi ise listede olmadığı için, şartları sağlıyorsa basit usulde kalır. Hangi ilçe ve mahallelerin kapsamda olduğu GİB'in GVK-100/2025-1 sayılı sirkülerinin eklerinde listelendi; gerçek usule geçmesi gerekenlerin kaydını vergi daireleri yapar.

Kimler basit usulden hiç yararlanamaz?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 51. maddesine göre şu işleri yapanlar, şartları taşısalar bile basit usulde vergilendirilmez:

• kollektif şirket ortakları ve komandit şirketlerin komandite ortakları,
• ödünç para verme (ikrazat) işi yapanlar,
• sarraflar, kıymetli maden ve mücevher alıp satanlar,
• vergi kesintisi yapmakla yükümlü kurumlara inşaat ve onarım işi taahhüt edenler,
• sigorta prodüktörleri,
• her türlü ilan ve reklam işi yapanlar ya da bu işlere aracılık edenler,
• gayrimenkul ve gemi alım satımı yapanlar,
• aracılık (tavassut) işi yapanlar; emlak komisyonculuğu da bir aracılık işidir,
• maden, taş ocağı, kum ve çakıl yeri, tuğla ve kiremit harmanı işletenler,
• şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı yapanlar (sürücü hariç en fazla 14 koltuklu araçla yolcu taşıyanlar hariç).

Eski Bakanlar Kurulu kararlarıyla ülke genelinde gerçek usule alınan işler de var. Televizyon, bilgisayar, beyaz eşya, elektrikli süpürge ve elektrikle ya da şarjla çalışan benzeri eşyaların alım satımını ya da üretimini yapanlar (92/2683 sayılı Karar) her ilde gerçek usuldedir. Zirai ürünü satın alıp tüketici dışındakilere satan tüccar da öyledir (8/5521 sayılı Karar).

Bizzat çalışma şartı da bazı durumları dışarıda bırakır: birden fazla işyeri ya da birden fazla ticari araçla çalışan esnaf basit usulden çıkar. GİB'in örneğinde ikinci bir taksi alan ya da çay ocağının yanında taksi işletmeye başlayan esnaf, ertesi yıl gerçek usule geçer.

İnternetten satış yapan basit usulde kalabilir mi?

GİB rehberindeki açıklamaya göre üç durum var:

• Aynı işi internette de yapmak: Dükkânda yaptığınız işi internetten de sürdürmeniz basit usulü bozmaz. GİB'in örneğinde, Bolu'da hediyelik eşya yapıp satan esnaf aynı ürünleri internetten de satabilir.
• İnternette başka bir iş yapmak: Dükkândaki işinizin dışında internetten farklı bir iş yaparsanız iki ayrı faaliyet sayılır ve basit usulden çıkarsınız. Sosyal içerik üreticiliği ve mobil uygulama geliştiriciliği istisnası bunun dışındadır.
• Gerçek usule alınmış işi internetten yapmak: Büyükşehirde mal alım satımı gibi gerçek usule alınmış bir işi internetten yapmak da gerçek usuldür. GİB'in örneğinde İzmir'de basit usuldeki bir terzi, internetten giyim satmaya başlayınca gerçek usule geçmiştir.

Dükkânsız, evden satış yapıyorsanız belli şartlarla esnaf muaflığı da bir seçenek olabilir; ayrıntıları evden internetten satış vergi muafiyeti yazımızda bulabilirsiniz. Usul ne olursa olsun internetten satışın kendi kuralları vardır (mesafeli satış sözleşmesi, ETBİS kaydı gibi); bunları e-ticarette yasal yükümlülükler yazısında topladık.

Basit usul hesaplama: örnek işletmeler

Aşağıdaki işletmeler uydurma örnektir; rakamlar yalnızca hesabı göstermek içindir.

Örnek Kuaför (Kayseri, büyükşehir, hizmet):

• 1 Ocak 2026'daki kira: aylık 8.000 TL, yıllık 96.000 TL. Sınır 99.000 TL; şart sağlanıyor.
• 2026 hasılatı: 540.000 TL. Hizmet sınırı 600.000 TL; şart sağlanıyor.
• 2027'de: basit usulde kalır. 2027'nin kira şartı, 1 Ocak 2027'deki kiraya ve 2027 için açıklanacak sınıra göre yeniden kontrol edilir.

Basit usulde kazanç, hasılattan alışlar ve giderler düşülerek bulunur. Örnek Kuaför'ün 2026 hesabı:

Kalem	Tutar
Hasılat	540.000 TL
Kira	-96.000 TL
Malzeme alışları	-120.000 TL
Elektrik, su, doğalgaz	-30.000 TL
Kazanç	294.000 TL
Ödenecek gelir vergisi	0 TL (istisna)

Mal satan esnafta yıl sonundaki stokun değeri hasılata, yıl başındaki stokun değeri giderlere eklenir. Demirbaşlar gider yazılmaz ve amortisman ayrılmaz.

Örnek Manav (Bartın, büyükşehir değil, mal alım satımı):

• Kira: aylık 4.500 TL, yıllık 54.000 TL. Sınır 60.000 TL; şart sağlanıyor.
• 2026 alışları 1.050.000 TL, satışları 1.700.000 TL. Sınırlar 1.200.000 TL ve 1.900.000 TL; ikisi de altında.
• 2027'de: basit usulde kalır.

Örnek Berber (Bursa, büyükşehir, hizmet):

• Kira: aylık 7.500 TL, yıllık 90.000 TL; şart sağlanıyor.
• 2026 hasılatı: 660.000 TL. Sınır 600.000 TL; aşıldı.
• 2027'de: 1 Ocak 2027'den itibaren gerçek usuldedir. 2026 kazancı yine istisnadır, çünkü şartın aşıldığı yıl için istisna devam eder.

Basit usulden gerçek usule ne zaman geçilir?

• Şartı yıl içinde kaybederseniz: Kira, iş hacmi ya da bizzat çalışma şartlarından birini kaybettiğiniz yılın ertesi yılı 1 Ocak'tan itibaren gerçek usuldesiniz. Şartı kaybettiğiniz yılın kazancı istisna kalır.
• 51. maddedeki ya da büyükşehir kuralındaki bir işe başlarsanız: O işe başladığınız tarihten itibaren gerçek usuldesiniz.
• Sahte ya da yanıltıcı belge tespit edilirse: Bunun size bildirildiği tarihi izleyen aybaşından itibaren gerçek usule geçersiniz ve bir daha basit usule dönemezsiniz.
• Kendi isteğinizle: Şartları taşısanız bile vergi dairesine dilekçe vererek gerçek usule geçebilirsiniz.

Gerçek usulde defter tutulur; KDV beyannamesi, geçici vergi ve yıllık gelir vergisi beyannamesi başlar. Sınıra yaklaştığınızı gördüğünüz anda bir mali müşavirle konuşmak, yeni yılı hazırlıksız karşılamamanızı sağlar.

Basit usule geri dönmek: Gerçek usuldeki bir esnaf şu üç koşul birlikte sağlanırsa basit usule dönebilir:

1. Genel şartların hepsini taşımak ve 51. maddedeki işlerden birini yapmamak.
2. Arka arkaya son iki yılın alış, satış ve hasılat tutarlarının her birinin özel şart sınırlarının altında kalması.
3. Bu şartın gerçekleştiği yılı izleyen Ocak ayının sonuna kadar vergi dairesine yazılı başvurmak.

İşini kendi isteğiyle bırakan ya da eşine veya çocuğuna devreden gerçek usul mükellefi, bırakma ya da devir tarihini izleyen yılın başından itibaren iki yıl geçmeden basit usule dönemez.

Basit usulde hangi yükümlülükler sürüyor?

İstisna vergiyi kaldırır; aşağıdaki işleri kaldırmaz:

• Bildirimler: İşe başlamayı 10 gün içinde, adres veya iş değişikliğini ve işi bırakmayı 1 ay içinde vergi dairesine bildirirsiniz. Bunlar İnteraktif Vergi Dairesi'nden de yapılabilir.
• Defter-Beyan: Yeni başlayanlar, işe başlama bildiriminden sonraki 7. iş gününün sonuna kadar Defter-Beyan Sistemi'ne başvurur. Üç aylık alış, gider ve satış kayıtları izleyen ayın sonuna kadar sisteme girilir; bunu genellikle esnaf odası ya da mali müşavir yapar.
• Belgeler: Satışta fatura veya perakende satış fişi verirsiniz, alışta fatura alırsınız. Basit usul belgeleri esnaf odaları aracılığıyla temin edilir. Belge vermediğiniz günlük satışlar için gün sonunda tek fatura düzenleme kolaylığı 31 Aralık 2026'ya kadar uzatıldı; müşteri isterse yine de belge vermek zorundasınız.
• KDV göstermemek: Basit usuldeyken düzenlediğiniz belgeye KDV yazar ya da KDV dahildir notu düşerseniz, o KDV'yi izleyen ayın 28'ine kadar beyan edip ödemek zorunda kalırsınız.
• Kira ödemesi: İşyeri kirasını tutar sınırı olmadan banka ya da PTT üzerinden ödersiniz. Kira üzerinden stopaj kesmezsiniz.
• Saklama: Alış, gider ve satış belgelerini ilgili yılı izleyen yıldan başlayarak 5 yıl saklarsınız.
• Genç girişimciler: 29 yaşını doldurmadan ilk kez vergi kaydı açtıysanız, kazancınız zaten istisna olduğu için genç girişimci kazanç istisnası ayrıca kullanılmaz. Ama Bağ-Kur prim desteği için vergi dairesinden şartları taşıdığınıza dair yazı alabilirsiniz; ayrıntılar genç girişimci desteği yazımızda.