Serbest meslek makbuzu hesaplama: brüt, stopaj, KDV ve net

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, mali danışmanlık değildir. Oranlar Kasım 2026 itibarıyla Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Şubat 2026 tarihli serbest meslek kazancı vergi rehberine, Gelir Vergisi Kanunu'na ve KDV oranları kararına göre kontrol edildi. Kendi durumunuzu mali müşavirinizle kontrol edin.

Serbest meslek makbuzunda hesap üç adımdır: brüt ücretten %20 gelir vergisi stopajı düşülür, brüt ücret üzerinden KDV eklenir, kalan tutar tahsil edilir. Stopaj ile KDV oranı aynıysa (ikisi de %20) tahsil ettiğiniz tutar brüt ücrete eşit çıkar. Stopaj yalnızca ödemeyi yapan bir şirket, kamu kurumu ya da gerçek usulde vergi mükellefi bir işletmeyse kesilir; bireysel müşteriye kesilen makbuzda stopaj yoktur, KDV brüt ücretin üzerine eklenir.

Makbuzdaki satırlar ne anlama geliyor?

Satır	Ne demek?	Nasıl hesaplanır?
Brüt ücret	Hizmetinizin vergiler hesaplanmadan önceki bedeli	Anlaştığınız tutar ya da netten hesaplanır
Gelir vergisi stopajı	Ödeyenin sizin adınıza kesip vergi dairesine yatırdığı gelir vergisi	Brüt × %20
Net ücret	Stopajdan sonra kalan	Brüt - stopaj
KDV	Hizmet üzerinden hesaplanan katma değer vergisi	Brüt × KDV oranı
Tahsil edilen	Müşteriden alacağınız para	Net ücret + KDV

İki terimi bir cümleyle açıklayalım. Stopaj (vergi kesintisi), ödemeyi yapanın sizin gelir verginize mahsuben bir kısmı kesip kendi beyannamesiyle vergi dairesine ödemesidir; sizin için bir ön vergidir ve yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür. KDV ise sizin değil devletin parasıdır: müşteriden tahsil eder, KDV beyannamenizle ödersiniz.

2026'da stopaj oranı kaç?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesine göre serbest meslek işleri dolayısıyla yapılan ödemelerde kesinti oranları şöyledir:

• %20: Avukat, mimar, mühendis, hekim, psikolog, danışman, eğitmen gibi serbest meslek işlerinin büyük çoğunluğu (94. madde, 2/b).
• %17: Gelir Vergisi Kanunu'nun 18. maddesindeki telif kazançları gibi işler (yazar, çevirmen, ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı gibi; 94. madde, 2/a).

GİB'in Şubat 2026 tarihli rehberi bu oranları 2026 için de aynı şekilde verir. Noterlere serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla yapılan ödemelerde kesinti yapılmaz.

Stopaj ne zaman kesilir, ne zaman kesilmez?

Kanunun 94. maddesi kimlerin kesinti yapmak zorunda olduğunu sayar. Başlıcaları:

• kamu idareleri ve kamu kuruluşları,
• ticaret şirketleri (limited, anonim),
• dernekler, vakıflar ve kooperatifler,
• gerçek gelirlerini beyan etmek zorunda olan ticaret ve serbest meslek erbabı (yani bilanço ya da işletme defteri tutan işletmeler),
• bilanço ya da zirai işletme hesabı esasına göre kazancını belirleyen çiftçiler.

Bu listede olmayanlar stopaj kesmez:

• Bireysel müşteri: Muayeneye gelen hasta, danışan, vekâlet veren kişi.
• Basit usulde vergilendirilen esnaf: Kanun "gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan" ticaret erbabını sayar; basit usuldeki esnaf bu kapsamda değildir.

Makbuzu kime kestiğinizi bilmiyorsanız müşteriye vergi numarasını ve şirket mi şahıs mı olduğunu sorun; yanlış kesilen stopaj iki tarafın da beyannamesini bozar.

Brütten hesap: örnek

Örnek mimar Deniz Hanım, bir limited şirkete proje çizimi için 20.000 TL brüt ücretle anlaştı. Şirket stopaj kesmek zorunda, hizmete %20 KDV uygulanıyor (rakamlar örnektir):

Satır	Hesap	Tutar
Brüt ücret		20.000 TL
Stopaj (%20)	20.000 × 0,20	4.000 TL
Net ücret	20.000 - 4.000	16.000 TL
KDV (%20)	20.000 × 0,20	4.000 TL
Tahsil edilen	16.000 + 4.000	20.000 TL

Kim neyi öder?

• Şirket Deniz Hanım'a 20.000 TL öder ve kestiği 4.000 TL stopajı kendi muhtasar beyannamesiyle vergi dairesine yatırır. Şirketin toplam çıkışı 24.000 TL'dir.
• Deniz Hanım tahsil ettiği 4.000 TL KDV'yi KDV beyannamesiyle öder (giderlerindeki KDV'yi düşebilir).
• Kesilen 4.000 TL stopaj, Deniz Hanım'ın yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden düşülür.

KDV'nin stopajdan önceki brüt tutar üzerinden hesaplandığına dikkat edin: stopaj KDV'nin matrahını küçültmez.

Netten brüte hesap: örnek

Bazı müşteriler "elinize şu kadar geçecek" diye anlaşır. Deniz Hanım, KDV hariç eline 15.000 TL geçmesini istiyor. Stopaj %20 olduğuna göre net, brütün %80'idir:

Brüt = net / 0,80

Satır	Hesap	Tutar
Net ücret		15.000 TL
Brüt ücret	15.000 / 0,80	18.750 TL
Stopaj (%20)	18.750 × 0,20	3.750 TL
KDV (%20)	18.750 × 0,20	3.750 TL
Tahsil edilen	15.000 + 3.750	18.750 TL

Şirket 18.750 TL'yi Deniz Hanım'a, 3.750 TL'yi vergi dairesine öder; toplam maliyeti 22.500 TL'dir. Deniz Hanım'ın elinde KDV'yi ödedikten sonra 15.000 TL kalır.

Telif kazançlarında (%17) aynı mantıkla brüt = net / 0,83 olur.

Bireysel müşteriye makbuz: stopajsız örnek

Örnek eğitim danışmanı Ece Hanım, bir kişiye 10.000 TL brüt ücretle eğitim veriyor. Müşteri bireysel olduğu için stopaj kesilmez:

Satır	Hesap	Tutar
Brüt ücret		10.000 TL
Stopaj	Kesilmez	0 TL
KDV (%20)	10.000 × 0,20	2.000 TL
Tahsil edilen	10.000 + 2.000	12.000 TL

Ece Hanım fiyatını müşteriye KDV dahil söylüyorsa hesap tersten yapılır. KDV dahil 6.000 TL için:

• Brüt = 6.000 / 1,20 = 5.000 TL
• KDV = 5.000 × 0,20 = 1.000 TL

Bu durumda Ece Hanım'ın geliri 5.000 TL'dir; 1.000 TL KDV olarak ödenir. Stopaj kesilmediği için bu gelirin vergisi yıl içinde peşin ödenmez; geçici vergi ve yıllık beyanname ile ödenir. Bunu nakit planınızda unutmayın.

Hızlı hesap tablosu

Durum	Brüt	Stopaj	KDV	Tahsil
Şirkete, %20 stopaj, %20 KDV	B	B × 0,20	B × 0,20	B
Şirkete, netten (N)	N / 0,80	Brüt × 0,20	Brüt × 0,20	N + KDV
Bireysel müşteriye	B	0	B × 0,20	B × 1,20
Bireysel, KDV dahil fiyat (T)	T / 1,20	0	T - brüt	T

KDV oranı her zaman %20 mi?

Genel KDV oranı Temmuz 2023'ten beri %20'dir; indirimli oranlardan biri de %10'dur (Cumhurbaşkanı Kararı 7346). Çoğu serbest meslek hizmeti genel orana tabidir, ama bazı hizmetlerde (örneğin hekimlerin verdiği bazı sağlık hizmetlerinde) indirimli oran uygulanabilir ve estetik amaçlı bazı işlemler bu kapsamın dışında kalabilir. Kendi hizmetinizin oranını mali müşavirinize sorun; yukarıdaki hesaplarda %20 yerine kendi oranınızı koymanız yeterli.

Bazı hizmet türlerinde ve belirli büyüklükteki alıcılarda KDV'nin bir kısmını alıcının ödemesi (KDV tevkifatı) de söz konusu olabilir. Bu ayrı bir kuraldır ve makbuzda ayrıca gösterilir; büyük bir şirkete ya da kamuya hizmet veriyorsanız önceden mali müşavirinizle konuşun.

Makbuz kesmek zorunlu mu? e-SMM nedir?

Serbest meslek erbabı mesleki faaliyetine ilişkin her tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlemek ve bir nüshasını müşteriye vermek zorundadır; müşteri de makbuzu istemek ve almak zorundadır. 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabının makbuzları 1 Haziran 2020'den beri elektronik serbest meslek makbuzu (e-SMM) olarak düzenlenir.

• Yeni işe başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına geçmek için başvurmalıdır.
• Hekim ve veterinerler POS cihazını tahsilat için kullanabilir, ama tahsilattan sonra yine e-SMM düzenlemeleri gerekir.
• e-SMM'yi hangi uygulama üzerinden düzenleyeceğinizi mali müşavirinizle konuşun.

Kural "her türlü tahsilat" içindir; avans ya da kapora aldığınızda da makbuz düzenlenir. Makbuz ile tahsilat makbuzu arasındaki farkı tahsilat makbuzu yazısında bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Bireysel müşteriye stopajlı makbuz kesmek. Bireysel müşteri stopajı vergi dairesine yatırmaz; sonuçta eksik tahsilat ve yanlış beyan çıkar.
• KDV'yi net ücret üzerinden hesaplamak. KDV brüt ücret üzerinden hesaplanır.
• Netten anlaşıp brütü yanlış bulmak. Brüt = net / 0,80; net × 1,20 değil. 15.000 × 1,20 = 18.000 TL yazarsanız 750 TL eksik alırsınız.
• Stopajı gelir sanmak. Stopaj sizin vergi ön ödemenizdir; şirketin onu gerçekten yatırdığını yıl sonunda muhtasar kayıtlarıyla kontrol edin.
• Tahsilatları ayrı tutmamak. Hangi makbuzun stopajlı, hangisinin stopajsız olduğu yıl sonunda beyannamenin temelidir; bunu düzenli bir tabloda tutun (gelir gider tablosu).

Panasis'te nasıl?

Panasis Ön muhasebe ürününde Ayarlar'dan serbest meslek makbuzu kestiğinizi işaretlediğinizde satış yazarken stopaj sorulur ve serbest meslek satışında stopaj hesaplanır; KDV kalemlere göre hesaplanır, raporda her ayın hesaplanan, indirilecek ve ödenecek KDV'si görünür. Online randevu kullanıyorsanız "Geldi" dediğiniz randevu hizmetin fiyatıyla satış olarak yazılır. Ay sonunda seçtiğiniz günlerin satış ve giderlerini Excel olarak mali müşavirinize gönderirsiniz. Klinik ve danışmanlık işleri için diğer ürünleri klinik randevu programı ve hizmet firmaları sayfalarında bulabilirsiniz.