İlaçlama firması kurmak için gerekli belgeler ve izinler

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki danışmanlık değildir. Kurallar Kasım 2026 itibarıyla Sağlık Bakanlığı'nın Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği'ne ve ilgili mevzuata göre kontrol edildi; başvurudan önce bağlı olacağınız il sağlık müdürlüğüne danışın.

Ücret karşılığı haşere ilaçlaması yapacak bir firma, faaliyet göstereceği ilin il sağlık müdürlüğünden "Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi" almak zorundadır. İzin için dört şey hazır olmalıdır: belediyeden alınmış gayrisıhhi müessese ruhsatı, Sağlık Bakanlığı sertifikalı bir mesul müdür, sertifikalı uygulayıcılardan oluşan en az bir ekip ve yönetmelikteki şartları taşıyan en az 50 m² kapalı alanlı bir iş yeri. İzinsiz ilaçlama yapan iş yeri kapatılır ve idari para cezası uygulanır.

Hangi kural geçerli?

Sektörün temel metni, 4 Temmuz 2019 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'tir. Yönetmelik, halk sağlığı alanında, yani ev, otel, okul, hastane, iş yeri ve fabrika gibi insanların yaşadığı ve çalıştığı yerlerde, biyosidal ürünle zararlı mücadelesi yapacak gerçek ve tüzel kişileri kapsar.

Biyosidal ürün, böcek, kemirgen ve benzeri zararlı organizmaları kontrol eden, zararsız kılan ya da yok eden ürünlerdir. Marketten alınıp evde kişisel olarak kullanılan, halkın genel kullanımı için izinli ürünler bu yönetmeliğin dışındadır. Tarım alanındaki zirai ilaçlama ise ayrı bir mevzuata tabidir; bu yazı halk sağlığı alanındaki ilaçlamayı anlatır.

Adım adım kuruluş

1. Şirket ya da şahıs işletmesi kurun. Başvuruda ticaret sicil numarası ve imza sirküleri istenir.
2. Mesul müdürü belirleyin. Kendiniz uygun diplomaya sahipseniz sertifika eğitimine katılın; değilseniz sertifikalı bir mesul müdürle sözleşme yapın.
3. Ekibinizi kurun. En az bir ekip sorumlusu ve sertifikalı uygulayıcılar; hepsi sigortalı.
4. İş yerini hazırlayın. Bina, bölümler, depo ve ekipman yönetmelikteki şartlara göre.
5. Belediyeden ruhsat alın. Bulunduracağınız ürün miktarına göre üçüncü ya da ikinci sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı.
6. İl sağlık müdürlüğüne başvurun. Dilekçe ve ekleriyle; işlemler Sağlık Bakanlığı'nın elektronik sisteminde yürür.
7. Yerinde incelemeyi bekleyin. Dosya uygunsa müdürlük iş yerini 10 iş günü içinde yerinde inceler.
8. Belgeleri asın. İzin belgesi ve mesul müdürlük belgesi iş yerinin görünür bir yerine asılır; mesul müdüre ve uygulayıcılara kimlik kartı verilir.

İş yeri: hangi şartlar aranıyor?

Şart	Yönetmelikteki kural
Alan	En az 50 m² kapalı alan, betonarme bina; bina ahşapsa müstakil olmalı
Konut binası	Mesken olarak kullanılan binada açılamaz. İstisna: bina girişinden bağımsız bir giriş, sakinlerin muvafakati ve ruhsat
Zemin ve bölmeler	Düz, kolay temizlenir ve dezenfeksiyona uygun zemin; odalar tabandan tavana bölünmüş
Zorunlu bölümler	Ürün hazırlama odasından ayrı büro, ürün ve malzeme deposu, soyunma odası, kadın ve erkek için tuvalet ve duş, malzeme temizleme ve ürün hazırlık odası, arşiv odası ya da dolabı
Su ve ısıtma	Kesintisiz sıcak ve soğuk su; alevli ya da elektrikli ısıtıcı bulundurulmaz
Depo sıcaklığı	Kimyasalların bulunduğu oda ve depoda 25 ± 2 °C
Havalandırma	Yüksekte pencere ya da sürekli mekanik havalandırma
Ayrı büro	Büro başka yerde olabilir; ama büroda ürün ve uygulama malzemesi bulundurulamaz

Bunlara ek olarak yönetmeliğin ekinde sayılan alet, cihaz ve gereçler, her ekip için ilk yardım çantası ve iş yerine ait ya da kiralık en az bir araç gerekir. Binada izinden sonra yapılan esaslı değişiklikler 15 iş günü içinde müdürlüğe bildirilir.

Belediye ruhsatı: hangi sınıf?

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, haşerelere karşı ilaçla mücadele yapan iş yerlerini bulundurdukları ürün miktarına göre sınıflandırır; biyosidal yönetmeliği de başvuruda bu ruhsatı ister:

Bulundurulan ürün	Ruhsat
100 kg ya da litreden az	Üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese
100 kg ya da litreden fazla	İkinci sınıf gayrisıhhi müessese

İki sınıfta da başvuru belediyeye formla yapılır; kriterlere uygunsa ruhsat beş gün içinde verilir ve iş yeri bir ay içinde kontrol edilir. Başlangıçta stok miktarınızı 100 kg ya da litrenin altında planlamak işleri kolaylaştırır.

Mesul müdür kimler olabilir?

İş yeri faaliyette olduğu sürece bir mesul müdür bulunması zorunludur ve bir mesul müdür yalnızca bir iş yerinde görev alabilir. Mesul müdür olabilmek için şu diplomalardan biri gerekir:

• Hekim, veteriner hekim, eczacı ya da kimyager,
• Kimya, ziraat, çevre, gıda, su ürünleri ya da tütün teknolojisi mühendisi,
• Biyoloji lisansı ya da entomoloji veya toksikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora.

Bu diplomaya sahip kişi, Sağlık Bakanlığı'nın mesul müdür eğitimine katılıp sınavı geçerek sertifika alır. Eğitim en az beş, en fazla on gün sürer ve en az 40 saattir. İş yeri sahibi bu diplomalardan birine sahipse mesul müdürlüğü kendisi yapabilir.

Mesul müdür izin işlemlerini yürütür, personel değişikliklerini müdürlüğe bildirir, atıkların usulüne uygun imhasını sağlar ve her uygulamayı yapılmadan önce elektronik sisteme bildirir. Mesul müdür ayrılırsa işletme sahibi 48 saat içinde müdürlüğe haber verir ve en geç bir hafta içinde yeni mesul müdür için başvurur.

Ekip sorumlusu ve uygulayıcı sertifikası

Bir ekip, en az iki en fazla on kişiden oluşur: bir ekip sorumlusu ve uygulayıcılar.

Ekip sorumlusu olabilmek için uygulayıcı sertifikasıyla birlikte şunlardan biri gerekir: tıbbi teknolog, çevre sağlığı teknikeri, kimya, laboratuvar, ziraat, gıda ya da veteriner sağlık teknikeri veya teknisyeni, hemşire gibi sağlık ve teknik meslek mensubu olmak; ya da en az lise mezunu olup bu alanda üç yıl uygulama tecrübesi bulunmak. Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir.

Uygulayıcı olmak için:

• En az ilkokul mezunu olmak,
• Bakanlıkça yetkilendirilen bir kurum ya da kuruluşun en az üç gün ve 24 ders saati süren uygulayıcı eğitimine katılmak,
• Eğitim sonundaki sınavdan 100 üzerinden en az 70 almak,
• İşe başlamadan önce sağlık raporu almak gerekir.

Sertifikalar on yıl geçerlidir; süre dolunca en az sekiz saatlik güncelleme eğitimiyle yenilenir. Hamile kadınlar, 18 yaşından küçükler ve yönetmelikte sayılan sağlık durumundaki kişiler ürün hazırlama ve uygulama işlerinde çalıştırılamaz.

Başvuru dosyasında neler olacak?

Yönetmeliğin 6. maddesine göre il sağlık müdürlüğüne verilecek dilekçenin ekinde şunlar bulunur:

1. Belediyeden alınmış üçüncü ya da ikinci sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatının örneği.
2. Mesul müdür sözleşmesi, mesul müdür sertifikasının aslı ve mesul müdürün SGK kaydı.
3. Ticaret sicil numarası ve imza sirküleri.
4. Ekip sorumlusunun sözleşmesi ve diplomasının onaylı örneği.
5. Bakanlıkça ruhsatlandırılmış ürünler dışında kimyasal ve tarım ilacı kullanılmayacağına dair taahhütname.
6. Uygulayıcıların biyosidal ürün uygulayıcı sertifikalarının asılları.
7. Alet, cihaz ve gereçlerin cins, sayı ve özelliklerini gösteren belge.
8. Ekip sayısı ve ekip elemanlarının nitelikleri.
9. İlk yardım dolabı ve çantalarının içeriğini gösteren rapor.
10. Araç ruhsatı fotokopisi ya da onaylı kira sözleşmesi.
11. Ekip sorumlusu ve uygulayıcıların SGK kayıtları.

İzinden sonra: günlük işleyiş ve denetim

• Yılda en az dört denetim. İl sağlık müdürlüğü izinli iş yerlerini yılda en az iki kez iş yerinde, iki kez sahada denetler. Usule aykırı uygulama görülürse faaliyet 48 saate kadar durdurulabilir.
• Her uygulama için form. Ekip sorumlusu her uygulamada yönetmeliğin ekindeki Biyosidal Ürün Uygulama İşlem Formu'nu düzenler ve bir nüshasını müşteriye verir. Formlar iş yerinde ayrı bir dosyada saklanır.
• Yalnızca ruhsatlı ürün. Bakanlıktan izinli olmayan ürün ya da başka kimyasal kullanılamaz; ürünler ilaç ya da zirai ürün ambalajlarında taşınamaz. Kullandığınız her ürünün güvenlik bilgi formu iş yerinde bulunur.
• Çalışma süresi. Ürün hazırlama ve uygulamada çalışanlar günde devamlı üç, toplam altı saatten fazla çalıştırılamaz.
• Yıllık sağlık kontrolü. Uygulama yapanlar 12 ayda bir genel sağlık kontrolünden geçer; kanda kolinesteraz enzim seviyesi ölçülür.
• Başka ilde iş. Başka bir ilde aynı ay içinde beş günden fazla uygulama yapılamaz; fazlası için o ilde şube açılır. Komşu illerdeki günübirlik işler bu sınırın dışındadır. Başka ile gitmeden bir iş günü önce bildirim yapılır.
• Duyuru. Uygulamadan önce alanı kullananların tedbir alabilmesi için duyuru yapılır. Yerleşim yerlerinde sıcak sisleme ve havadan uygulama kural olarak yasaktır.

Yıl içinde üç kez uyarı alan iş yerinin izni iptal edilir ve iş yeri sahibine o ilde iki yıl izin verilmez.

"İlaçlama firması risk analizi" ne demek?

Bu ifadeyle iki ayrı şey kastedilir:

• Kendi çalışanlarınız için risk değerlendirmesi. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre her işveren iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmakla yükümlüdür (md. 10). Kimyasalla çalışan bir ekip için bu belge, koruyucu ekipmandan ilk yardıma kadar alınacak önlemleri gösterir.
• Müşterinin istediği zararlı risk raporu. Gıda işletmeleri ve oteller gibi kurumsal müşteriler, ilaçlama firmasından tesisin zararlı riskini, istasyon yerlerini ve uygulama planını gösteren bir rapor isteyebilir. Bu bir sözleşme konusudur; içeriğini müşteriyle birlikte belirleyin ve teklifinize ekleyin.

İzinsiz çalışmanın sonucu

İzin almadan, ya da adres veya sahip değiştiği hâlde izin belgesini düzelttirmeden faaliyet gösteren iş yerleri kapatılır. Faaliyete devam edenlere her tespitte ayrı ayrı 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'na göre idari para cezası uygulanır; sorumlular hakkında ayrıca yasal işlem yapılır.

Müşteri bulmak ve düzenli iş

İlaçlama işinin büyük kısmı dönemsel tekrarlardan gelir: restoranlar, apartman yönetimleri, oteller ve depolar belirli aralıklarla ilaçlama ister. Kurumsal müşteriye uygulama sayısını, aralığını, kullanılacak ürün tipini ve form teslimini açıkça yazan bir teklif verin; nasıl hazırlanacağı fiyat teklifi nasıl hazırlanır yazısında. Bir sonraki uygulamanın zamanını müşteriye hatırlatırken mesajın bilgilendirme olarak kalması için periyodik bakım hatırlatma yazısındaki izin kurallarına bakın.

Panasis'te nasıl?

Panasis Teklif'te kalemleri, KDV'yi ve koşulları yazıp teklifi bağlantıyla gönderirsiniz; müşteri telefonundan kabul eder ve kabul edilen teklif satışa döner. Bakım hatırlatma'da neyi kaç ayda bir hatırlatacağınızı kendiniz yazarsınız; dönemsel ilaçlaması yaklaşan müşteriler listede önünüze gelir, WhatsApp'tan kendi telefonunuzdan hazır mesajla hatırlatırsınız. Ön muhasebe açıksa bakım sözleşmesi gibi aylık ücretler her ay kendiliğinden satış olarak yazılır.