Cari hesap ile kasa defteri aynı şey mi?

Hayır. Kasa defteri elinizdeki nakdin giriş ve çıkışını, cari hesap ise belli bir kişiyle aranızdaki borç ve alacağı gösterir. Veresiye bir satış cari hesabı değiştirir ama kasaya para girmez.

Müşteri ödemeyi parça parça yapıyor, nasıl yazmalıyım?

Her ödemeyi ayrı bir tahsilat olarak, tarihi ve hangi faturaya sayıldığıyla yazın. Bakiye kendiliğinden düşer ve hangi faturanın açık kaldığı belli olur.

Mutabakat mektubuna yanıt gelmezse bakiye kabul edilmiş mi sayılır?

Yanıt vermemek tek başına onay anlamına gelmeyebilir. Önemli bakiyelerde yazılı onay isteyin ve yanıt gelmezse hatırlatın; anlaşmazlık varsa bir hukukçuya danışın.

Vadesi geçen alacağa faiz isteyebilir miyim?

Sözleşmede faiz kararlaştırdıysanız onu, işletmeler arası mal ve hizmet tedarikinde kararlaştırmadıysanız Merkez Bankası'nın ilan ettiği oranı isteyebilirsiniz; 2026 için yıllık %43. Tüketicilerle ilişkide kurallar farklıdır; tutar büyükse bir hukukçuya danışın.

Cari hesap takibi: alacak, borç, ekstre ve mutabakat

Cari hesap, bir müşteri ya da tedarikçiyle aranızdaki bütün borç ve alacak hareketlerinin tek sayfada, tarih sırasıyla tutulduğu hesaptır. Müşteriye satış yaptıkça onun size borcu artar, ödedikçe azalır; aradaki fark "bakiye"dir. Cari hesap takibi ise her müşterinin bakiyesini ve vadesini bilmek, vadesi geçenle zamanında ve kibarca konuşmak, dönem sonunda da rakamları karşı tarafla karşılaştırmaktır (mutabakat).

Bir not: Türk Ticaret Kanunu md. 89'da "cari hesap sözleşmesi" adında, yazılı yapılması gereken ayrı bir sözleşme türü vardır. Bu yazıda anlattığımız, muhasebe dilindeki günlük cari hesaptır: kimin size, sizin kime ne kadar borçlu olduğunun kaydı.

Cari hesap nasıl okunur?

Müşteri hesabında "borç" sütunu müşterinin borcunu artıran satışları, "alacak" sütunu borcu azaltan ödemeleri gösterir. Bu dil ilk başta ters gelir; kafanız karışırsa sütunlara kendi defterinizde "Satış" ve "Ödeme" deyin. Tedarikçi hesabında durum tersidir: aldığınız mal ve hizmet sizin borcunuzu artırır, ödedikçe azalır.

Aşağıda uydurma bir temizlik şirketinin, uydurma bir site yönetimi için tuttuğu cari hesap var. Vade, fatura tarihinden itibaren 30 gündür.

Tarih	Açıklama	Borç (TL)	Alacak (TL)	Bakiye (TL)
01.09.2026	Devreden bakiye: Ağustos faturası, vade 30.09	12.000		12.000
05.09.2026	Eylül temizlik hizmeti, fatura 0451, vade 05.10	18.000		30.000
28.09.2026	Havale		12.000	18.000
05.10.2026	Ekim temizlik hizmeti, fatura 0478, vade 04.11	18.000		36.000
12.10.2026	Cam temizliği (ek iş), fatura 0482, vade 11.11	4.800		40.800
20.10.2026	Havale		18.000	22.800

20 Kasım 2026'da bakiye 22.800 TL'dir ve tamamının vadesi geçmiştir: 18.000 TL'lik Ekim faturası 16 gün, 4.800 TL'lik ek iş 9 gün gecikmiştir. Eylül faturası da 15 gün gecikmeyle ödenmiş; bu, müşterinin ödeme alışkanlığı hakkında size bir şey söyler.

Hangi ödemenin hangi faturayı kapattığını açıklama sütununa yazın. Müşteri ödemeyi yaparken hangi borcu ödediğini söyleyebilir; söylemezse ve makbuzda da bir açıklık yoksa Türk Borçlar Kanunu md. 102'ye göre ödeme vadesi gelmiş borca sayılır; birden çok vadesi gelmiş borç varsa ve hiçbiri icra takibine konmamışsa vadesi ilk gelene sayılır. Örnekte 28 Eylül'deki havale bu yüzden Ağustos faturasını kapatır.

Hangi listeye bakmalısınız: alacak yaşlandırma

Tek tek müşteri hesapları ayrıntıyı, yaşlandırma tablosu ise resmin tamamını gösterir. Alacakları vadesinden bu yana geçen güne göre gruplarsınız:

Müşteri (örnek)	Toplam	Vadesi gelmemiş	1–30 gün	31–60 gün	61 gün ve üstü
Site yönetimi	22.800		22.800
Mimarlık ofisi	35.000	35.000
Kafe	9.600			9.600
Apartman	6.000				6.000
Toplam	73.400	35.000	22.800	9.600	6.000

Okuması kolaydır: sağa doğru gittikçe tahsilat zorlaşır. 61 gün ve üstündeki her kalem için bu hafta bir karar verin: telefon, ödeme planı ya da resmi yol. Bu tabloyu ayda bir çıkarmak, ay sonunda kasaya ne gireceğini de tahmin etmenizi sağlar.

Vade nasıl belirlenir ve gecikme ne zaman başlar?

Vadeyi işin en başında, teklifte ve faturada açıkça yazın: "Fatura tarihinden itibaren 30 gün" ya da "15.12.2026". Vadeyi teklif aşamasında nasıl yazacağınızı fiyat teklifi yazısında anlattık.

İşletmeler arasında (mal ve hizmet tedariki): Türk Ticaret Kanunu md. 1530 şu kuralları koyar:

Sözleşmede bir ödeme tarihi ya da süresi varsa ve borçlu o gün ödemezse, ihtara gerek olmadan temerrüde düşer ve şart edilmemiş olsa bile faiz işlemeye başlar.
Ödeme günü belirtilmemişse borçlu, kural olarak faturayı almasını izleyen 30 günün sonunda temerrüde düşer.
Sözleşmeyle kararlaştırılan ödeme süresi en fazla 60 gün olabilir. Taraflar alacaklı aleyhine ağır bir haksızlık yaratmamak şartıyla açıkça daha uzun süre kararlaştırabilir; ancak alacaklı KOBİ ise ya da borçlu büyük ölçekli bir işletmeyse süre 60 günü aşamaz.
Sözleşmede faiz oranı yoksa, Merkez Bankası'nın her ocak ilan ettiği oran uygulanır. 2026 için bu oran yıllık %43, alacağın tahsili masrafları için istenebilecek asgari tutar 2.020 TL'dir (Resmî Gazete, 2 Ocak 2026).

Örnek: Yukarıdaki 18.000 TL'lik fatura 16 gün gecikmişse ve sözleşmede faiz yazmıyorsa, yıllık %43 üzerinden gecikme faizi yaklaşık 18.000 × 0,43 × 16 / 365 = 339 TL eder. Faizi isteyip istememek ticari bir karardır; ama hakkınızı bilmek, ödeme planı konuşurken elinizi güçlendirir.

Tüketiciye satışta: Türk Borçlar Kanunu md. 117'ye göre ödeme günü birlikte belirlenmişse borçlu bu günün geçmesiyle temerrüde düşer; belirlenmemişse temerrüt için ihtar gerekir. Yani tüketiciye vadeli satışta da tarihi baştan yazmak işinizi kolaylaştırır.

Ekstre nedir, nasıl gönderilir?

Ekstre (hesap dökümü), cari hesabın seçtiğiniz tarih aralığındaki dökümüdür. İyi bir ekstrede şunlar bulunur:

Dönem başındaki devreden bakiye
Her satış ve ödeme, tarihi ve belge numarasıyla
Dönem sonundaki bakiye ve bunun ne kadarının vadesinin geçtiği
Ödeme bilgileriniz: banka, IBAN, hesap adı

Ekstreyi ay sonunda, vadesi geçmiş bakiyesi olan her müşteriye ve büyük müşterilerinize bakiyeleri olmasa da gönderin. Hatırlatma mesajından önce ekstre göndermek konuşmayı kişisellikten çıkarır: ortada bir fikir değil, bir döküm vardır.

Mutabakat nasıl yapılır?

Mutabakat, belli bir tarih itibarıyla sizin kaydınızdaki bakiye ile karşı tarafın kaydındaki bakiyenin aynı olduğunu karşılıklı teyit etmektir. Özellikle yıl sonunda ve tedarikçileriniz ile büyük müşterilerinizle yapın.

Ekstreyi gönderin ve kısa bir metin ekleyin: "31.12.2026 itibarıyla kayıtlarımıza göre bakiyeniz 22.800 TL borçtur. Kayıtlarınız uyuşuyorsa onaylamanızı, uyuşmuyorsa farkın dökümünü göndermenizi rica ederiz."
Yanıtı yazılı alın; e-posta ya da WhatsApp mesajı yeterlidir.
Fark çıkarsa satır satır karşılaştırın.

Farkların en sık nedenleri şunlardır:

Size ulaşmış ama kaydedilmemiş bir ödeme ya da tam tersi
Karşı tarafa ulaşmamış ya da onların henüz işlemediği bir fatura
İade, indirim ya da fiyat farkı faturası
Ay sonuna denk gelen bir havalenin iki tarafta farklı aya yazılması
Dövizli işlerde kur farkı

Bilgi için: işletmelerin belli tutarı aşan alım ve satımlarını bildirdiği Form Ba ve Form Bs, Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 565) ile Eylül 2024 dönemi bildirimlerinden itibaren kaldırıldı. Eskiden bu formlar mutabakatı zorunlu hâle getiriyordu; bugün mutabakat sizin güvenliğiniz için yapılır. Ayrıca Türk Ticaret Kanunu md. 21'e göre fatura alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır; size gelen faturaları da bu yüzden bekletmeden kontrol edin.

Vadesi geçen alacak için kibar hatırlatma

Çoğu gecikme kötü niyetten değil unutmaktan ya da karşı tarafın kendi nakit sıkıntısından olur. Bu yüzden ilk mesajlar suçlayıcı değil, bilgilendirici olmalıdır. Aşağıdaki sıra çoğu iş için uygundur:

Ne zaman?	Ne yapılır?
Vadeden 2–3 gün önce	Kısa hatırlatma: tutar, vade, IBAN
Vadeden 1–3 gün sonra	"Ödemenizi göremedik, gözden kaçan bir dekont var mı?"
7–10 gün sonra	Telefon; ödeme günü ya da plan istenir
15–30 gün sonra	Ekstre ekli yazılı hatırlatma, net bir tarih
Sonuç alınamazsa	Resmi ihtar, gerekirse avukat ve icra

Örnek mesajlar (adları ve tutarları kendinize göre değiştirin):

Vade öncesi: "Merhaba Ayşe Hanım, 0478 numaralı 18.000 TL'lik Ekim faturamızın vadesi 4 Kasım. Ödeme bilgilerimiz: Örnek Temizlik, IBAN TR00 0000 0000 0000 0000 0000 00. İyi çalışmalar."
Vade sonrası: "Merhaba Ayşe Hanım, 4 Kasım vadeli 18.000 TL'lik faturamızın ödemesini henüz göremedik. Gözümüzden kaçan bir ödeme varsa dekontu iletebilir misiniz? Planlanmadıysa hangi gün yapılabileceğini yazarsanız sevinirim."
İkinci yazılı hatırlatma: "Merhaba Ayşe Hanım, ekte güncel hesap ekstreniz var; vadesi geçen toplam 22.800 TL. 25 Kasım'a kadar ödeme ya da sizin için uygun bir ödeme planı rica ediyoruz. Konuşmak isterseniz bu numaradan bana ulaşabilirsiniz."

Ödeme planı teklif etmek çoğu zaman beklemekten iyidir: 22.800 TL'yi iki eşit taksite bölüp tarihleri yazılı olarak kararlaştırın ve her taksiti vadesinde takip edin. Resmi yola giderken bir hukukçuya danışın; tacirler arasında karşı tarafı temerrüde düşürmeye ya da sözleşmeyi feshetmeye ilişkin ihtarlar Türk Ticaret Kanunu md. 18'e göre noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılır.

Alacağı bekletmeyin: zamanaşımı

Alacak sonsuza kadar istenemez. Türk Borçlar Kanunu md. 146'ya göre genel zamanaşımı on yıldır, ama küçük işletmelerin alacaklarının önemli bir kısmı md. 147'deki beş yıllık süreye girer: kira gibi dönemsel ödemeler, otel, pansiyon ve lokanta bedelleri, küçük sanat işleri ve küçük çaplı perakende satışlar ile (yüklenicinin ağır kusuru hâli dışında) eser sözleşmesinden doğan alacaklar, örneğin bir tadilat işinin bedeli. Bu süreler sözleşmeyle değiştirilemez (md. 148). Asıl tehlike süre değil, zamanla belgelerin kaybolması ve müşteriye ulaşmanın zorlaşmasıdır.

Tedarikçi tarafı: borçlarınızı nasıl izlersiniz?

Cari hesap yalnızca alacak takibi değildir. Tedarikçilerinize olan borçlarınızı da aynı düzende tutun:

Her alış faturasını vadesiyle birlikte kaydedin.
Haftalık bir "bu hafta ödenecekler" listesi çıkarın; nakit durumunuzu buna göre planlayın.
Tedarikçinin gönderdiği ekstreyi kendi kaydınızla karşılaştırın; fark varsa hemen sorun.
Ödeme yaparken açıklamaya fatura numarasını yazın; mutabakatı kolaylaştırır.

Alacaklarınızın ortalama tahsil süresi tedarikçilerinize ödeme sürenizden uzunsa, kârlı çalışsanız bile nakit sıkıntısı yaşarsınız. Ön muhasebenin bu tarafını ön muhasebe nedir yazısında anlattık.

Panasis'te nasıl?

Panasis Ön muhasebe'de satış yazdığınızda müşterinin borcu oluşur; kısmi tahsilat yazdıkça kalan tutar her zaman görünür. Vadesi geçen müşteriler özetin başında durur; satıştan WhatsApp ile tutarı ve IBAN'ınızı içeren bir hatırlatma gönderirsiniz. Müşterinin cari ekstresini kartından açarsınız; tedarikçilere borçlarınız da tek listededir. Bütün ürünlerinizin müşterileri Müşteriler listesinde toplanır ve Ön muhasebe açıksa müşterinin satışları, ödedikleri ve borcu kartında görünür. Teklif, cari takip ve ekip planını birlikte kullanan işletmeler için hizmet firmaları sayfasına bakın.