Stoktaki ürünün maliyetini eski alış fiyatıyla mı, yeni fiyatla mı hesaplamalıyım?

Fiyat kararı için yeni fiyatı kullanın: o ürünü sattığınızda yerine koyacağınız mal yeni fiyattan gelecek. Eski fiyatla hesaplarsanız fiyat artışlarında farkı kendi cebinizden ödersiniz. Muhasebe kayıtlarındaki stok değeri ayrı bir konudur; onu muhasebeciniz tutar.

Dükkân benim, kira ödemiyorum; maliyete kira yazmalı mıyım?

Fiyat hesabında yazmanız iyi olur. Dükkânı kiraya verseydiniz alacağınız para, o işi yapmanın size gerçek maliyetidir. Kira yazmadan çıkan kâr bu kira getirisinden düşükse işletme, dükkânı kiraya vermekten az kazandırıyor demektir.

Muhasebecim zaten maliyet hesabı yapmıyor mu?

Muhasebe kayıtları vergi için tutulur ve çoğu zaman toplam gideri ve kârı gösterir; hangi ürünün ya da hizmetin kaça mal olduğunu göstermez. Ürün ya da hizmet başına maliyeti siz hesaplarsınız. Muhasebecinizden alacağınız aylık gider dökümü bu hesabın en iyi başlangıcıdır.

Mevsimlik çalışıyorum; sabit gideri hangi aya böleceğim?

Yılın toplam sabit giderini yılın toplam satış adedine bölün. Yalnızca yoğun aylara bakarsanız birim maliyet olduğundan düşük çıkar ve sakin aylardaki kira ile maaşları karşılayacak payı fiyata koymamış olursunuz.

Maliyet hesaplama: birim maliyet, saat maliyeti ve başa baş

Birim maliyeti bulmak için aylık sabit giderlerinizi o ay sattığınız ürün ya da verdiğiniz hizmet sayısına bölün, çıkan sayıya bir birim için harcadığınız değişken giderleri ekleyin. Örnek: aylık sabit gideriniz 60.000 TL ise, ayda 400 ürün satıyorsanız ve her ürüne 90 TL malzeme ile ambalaj giriyorsa birim maliyetiniz 60.000 ÷ 400 + 90 = 240 TL'dir. Bu rakamın altındaki her satış size para kaybettirir.

Bu yazıda giderleri nasıl ayıracağınızı, ürün üreten ve hizmet veren iki örnek işletmenin hesabını, başa baş noktasını ve Excel'de kurabileceğiniz basit bir tabloyu bulacaksınız. Maliyetten satış fiyatına, kâr marjına ve KDV'ye geçişi ise ürün fiyatı nasıl belirlenir yazısında anlattık.

Giderlerinizi sabit ve değişken diye nasıl ayırırsınız?

Sabit gider, hiç satış yapmasanız da her ay ödediğiniz paradır: kira, maaşlar, muhasebeci. Değişken gider ise her satışla birlikte artar: malzeme, ambalaj, kargo, kart komisyonu. İlk iş, son üç ayın faturalarını ve banka hareketlerini önünüze koyup her kalemi bu iki gruptan birine yazmaktır.

Gider	Türü	Tabloya nasıl yazılır?
Kira, aidat	Sabit	Aylık tutar
Personel maaşı ve primleri	Sabit	İşverene toplam maliyet
Muhasebeci, yazılım, web sitesi, telefon	Sabit	Aylık tutar; yıllık ödenenler 12'ye bölünür
Elektrik, su, doğalgaz	Çoğunlukla sabit	Son üç ayın ortalaması
Cihaz ve demirbaş	Sabit (amortisman)	Alış fiyatı ÷ kullanılacak ay sayısı
Hammadde, malzeme	Değişken	Birim başına
Ambalaj, kutu, etiket	Değişken	Birim başına
Kargo	Değişken	Sipariş başına
Kart ve ödeme komisyonu	Değişken	Satış tutarının yüzdesi
Satış primi	Değişken	Satış başına

Personel giderini net maaşla yazmayın; işletmeden çıkan para, brüt maaş ile işveren primlerinin toplamıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hesabına göre 2026 için asgari ücretle çalışan bir kişinin işverene aylık maliyeti, imalat dışındaki işletmelerde prim indirimi şartları sağlanıyorsa 40.214,03 TL, indirim uygulanmazsa 40.874,63 TL'dir. Asgari ücretin üstündeki maaşlar için tutarı muhasebecinizden isteyin.

Hesapta en sık unutulan kalemler şunlardır:

Kendi emeğiniz: İşin başında bütün gün siz duruyorsanız kendinize bir maaş yazın. Yazmazsanız tablo kâr gösterir, ama siz aslında yalnızca kendi maaşınızı çıkarıyor olabilirsiniz.
Yıllık ödemeler: İşyeri sigortası, oda aidatı, alan adı, yazılım lisansı. Yıllık tutarı 12'ye bölüp her aya yazın.
Cihazların yıpranması (amortisman): 60.000 TL'lik bir fırını 5 yıl kullanacaksanız bu fırın size ayda 60.000 ÷ 60 = 1.000 TL'ye mal olur. Vergi kayıtlarındaki amortisman süresi ayrı bir konudur; onu muhasebeciniz Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen listeye bakarak ayarlar.
Fire: Bozulan, kırılan ya da kesimden artan malzeme. Bir ay boyunca aldığınız malzemenin ne kadarının satışa dönüşmediğini ölçün ve bu yüzdeyi malzeme maliyetine ekleyin.
Banka ve POS masrafları: Aylık sabit ücretler sabit gidere, işlem başına alınan komisyon değişken gidere yazılır. Komisyon türlerini sanal POS nedir yazısında anlattık.

Giderleri KDV dahil mi hariç mi yazacağınız vergi durumunuza bağlıdır. KDV mükellefiyseniz alışlarda ödediğiniz KDV'yi genellikle satışlarınızın KDV'sinden indirebilirsiniz; bu durumda giderleri KDV hariç yazın. KDV mükellefi olmayanlar, örneğin esnaf muaflığından yararlananlar, ödedikleri KDV'yi geri alamaz; onlar için KDV maliyetin parçasıdır ve giderler KDV dahil yazılır. Hangi durumda olduğunuzu muhasebecinize sorun.

Birim maliyet nasıl hesaplanır?

Giderleri ayırdıktan sonra hesap tek satırdır:

Birim maliyet = (aylık sabit gider ÷ aylık satış adedi) + birim başına değişken gider

Sabit giderin bir ürüne düşen payı, sattığınız adede göre değişir. Aylık sabit gideri 60.000 TL, birim başına değişken gideri 90 TL olan bir işletmede tablo şöyledir:

Aylık satış	Birim başına sabit gider	Birim maliyet
200 adet	300 TL	390 TL
400 adet	150 TL	240 TL
600 adet	100 TL	190 TL
800 adet	75 TL	165 TL

Bu yüzden satış adedini iyimser yazmayın; son üç ayın ortalamasını kullanın. Yeni açıldıysanız temkinli bir tahminle başlayın ve üç ay sonra gerçek sayıyla güncelleyin.

Birden çok ürününüz varsa sabit gideri ürünlere paylaştırmanız gerekir. En kolay yol ciro payıdır: cironuzun yüzde 60'ı pastalardan geliyorsa sabit giderin yüzde 60'ını pastalara yazarsınız. Hizmet işletmelerinde zamana göre paylaştırmak daha doğrudur; aşağıdaki kuaför örneği bunu gösteriyor.

Örnek hesap: bir pastanın maliyeti

Örnek Pastane (uydurma bir işletme) 1 kg'lık meyveli pastasının maliyetini çıkarıyor. Alış fiyatları yalnızca örnektir; siz kendi faturalarınızdaki fiyatları yazın. Pastane KDV mükellefi olduğu için tutarlar KDV hariçtir.

Malzeme	Kullanılan	Alış fiyatı	Maliyet
Un	300 g	40 TL/kg	12,00 TL
Şeker	200 g	50 TL/kg	10,00 TL
Yumurta	4 adet	6 TL/adet	24,00 TL
Tereyağı	100 g	600 TL/kg	60,00 TL
Krema	400 ml	200 TL/litre	80,00 TL
Meyve	250 g	160 TL/kg	40,00 TL
Malzeme toplamı			226,00 TL
Fire payı (yüzde 5)			11,30 TL
Kutu ve etiket			25,00 TL
Değişken maliyet			262,30 TL

Pastanenin aylık sabit gideri 130.000 TL: kira 30.000 TL, bir çalışan 40.200 TL, sahibinin kendine yazdığı maaş 40.000 TL, elektrik ve doğalgaz 9.000 TL, muhasebeci 4.000 TL, fırın ve vitrin dolabının amortismanı 2.500 TL, diğer giderler 4.300 TL.

Cironun yüzde 60'ı pastalardan geldiği için sabit giderin 130.000 × 0,60 = 78.000 TL'si pastalara düşer. Ayda 450 pasta satılıyorsa pasta başına sabit gider 78.000 ÷ 450 = 173,33 TL olur. Pastanın birim maliyeti 262,30 + 173,33 = 435,63 TL'dir. Bu pastayı KDV hariç 436 TL'nin altında satan pastane, her satışta zarar eder.

Hizmet veren işletmede maliyet: bir saatiniz kaça mal oluyor?

Kuaför, güzellik salonu, oto yıkama ya da danışmanlık gibi hizmet işletmelerinde sattığınız şey zamandır. Bu yüzden önce dolu bir saatin maliyetini, sonra her hizmetin maliyetini bulursunuz:

Saat maliyeti = aylık sabit gider ÷ aylık dolu saat

Örnek Kuaför'de (yine uydurma bir işletme) 2 koltuk var ve salon ayda 25 gün, günde 9 saat açık. Kapasite 2 × 25 × 9 = 450 koltuk saati eder. Koltuklar ortalama yüzde 60 dolu olduğu için satılan zaman 270 saattir. Boş saatleri hesaba katmazsanız maliyetiniz olduğundan düşük çıkar.

Aylık sabit gider 120.000 TL: kira 25.000 TL, bir çalışan 40.200 TL, sahibinin maaşı 40.000 TL, elektrik ve su 6.000 TL, muhasebeci 3.000 TL, randevu defteri, telefon ve web sitesi 2.000 TL, 120.000 TL'lik koltuk ve cihazların 5 yıllık amortismanı 2.000 TL, diğer giderler 1.800 TL. Saat maliyeti 120.000 ÷ 270 = 444,44 TL'dir.

Hizmet	Süre	Saat maliyetinden pay	Malzeme	Maliyet
Fön	30 dakika	222,22 TL	20 TL	242,22 TL
Kesim ve fön	1 saat	444,44 TL	30 TL	474,44 TL
Saç boyama	2 saat	888,89 TL	350 TL	1.238,89 TL

Koltuklar yüzde 80 dolu olsaydı satılan zaman 360 saate çıkar, saat maliyeti 120.000 ÷ 360 = 333,33 TL'ye iner ve saç boyamanın maliyeti 2 × 333,33 + 350 = 1.016,67 TL olurdu. Hizmet işletmesinde maliyeti düşürmenin en hızlı yolu çoğu zaman gider kısmak değil, boş saatleri doldurmaktır. Bunun yollarını kuaför müşteri kazanma yazısında topladık.

Başa baş noktası: ayda kaç satış yapmalısınız?

Başa baş noktası, sabit giderlerinizi tam karşıladığınız satış sayısıdır. Bu sayının altında zarar, üstünde kâr edersiniz.

Başa baş adedi = aylık sabit gider ÷ (birim satış fiyatı − birim değişken gider)

Parantezin içindeki fark katkı payıdır: her satışın sabit giderlere ve kâra bıraktığı para. Satış fiyatını KDV hariç yazın, çünkü müşteriden tahsil ettiğiniz KDV sizin geliriniz değildir.

Örnek Pastane pastayı KDV hariç 650 TL'ye satıyorsa katkı payı 650 − 262,30 = 387,70 TL'dir. Pastalara düşen 78.000 TL sabit gideri karşılamak için 78.000 ÷ 387,70 = 201,2, yani ayda en az 202 pasta satması gerekir. Ayda 450 pasta sattığında pastalardan vergi öncesi kârı 450 × 387,70 − 78.000 = 96.465 TL olur.

Fiyat indirmeden önce de bu hesabı yapın. Örnek Pastane fiyatı yüzde 10 indirip 585 TL'ye inerse katkı payı 322,70 TL'ye düşer ve başa baş noktası 78.000 ÷ 322,70 = 241,7, yani 242 pastaya çıkar. Aynı kârı korumak için satışın 450'den 541'e, yani yaklaşık yüzde 20 artması gerekir.

Hizmet işletmesinde aynı hesabı ciroyla yapmak daha kolaydır. Örnek Kuaför'de malzeme cironun yüzde 15'i kadarsa her 100 TL'lik satışın 85 TL'si sabit giderlere kalır. 120.000 TL sabit gideri karşılamak için KDV hariç 120.000 ÷ 0,85 = yaklaşık 141.177 TL aylık ciro gerekir.

İnternetten satışta sipariş başına maliyet

İnternetten satıyorsanız ürün maliyetinin üstüne sipariş başına giderler eklenir: kargo, koli ve dolgu malzemesi, ödeme komisyonu, varsa pazaryeri komisyonu, iade payı ve reklam. Kargo ücreti koli boyutuna göre değiştiği için önce desi hesaplama ile ürününüzün kaç desi tuttuğunu bulun.

Reklam giderini de siparişe bölün: ayda 5.000 TL reklam verip 125 sipariş alıyorsanız sipariş başına reklam maliyeti 40 TL'dir. İade payı için son altı ayda kaç siparişin geri döndüğüne ve bir iadenin size kaça mal olduğuna bakın: gidiş ve dönüş kargosu, yeniden satılamayan ürün. Bu kalemlerle bir siparişten ne kaldığını gösteren tam örnek, yukarıda andığımız ürün fiyatı yazısında var.

Maliyet tablosunu Excel'de nasıl kurarsınız?

Hesabı bir kez kurup her ay güncellemek için Excel ya da Google E-Tablolar yeter. Üç sayfa açın:

Giderler: A sütununa gider adını, B sütununa aylık tutarı, C sütununa Sabit ya da Değişken yazın. Türkçe Excel'de toplam sabit gideri =ETOPLA(C2:C30;"Sabit";B2:B30) formülü verir. İngilizce menülü Excel'de bu işlevin adı SUMIF'tir.
Reçeteler: Her ürün ya da hizmet için malzeme, kullanılan miktar ve birim fiyat sütunları açın; B sütununda miktar, C sütununda fiyat varsa maliyet sütunu =B2*C2 olur. Miktarı ve fiyatı aynı birimle yazın: 300 gramı 0,3 kg olarak.
Özet: Aylık satış adedi, birim başına sabit gider, birim maliyet, satış fiyatı, katkı payı ve başa baş adedi. B2'de sabit gider, B5'te katkı payı varsa başa baş adedini =YUKARIYUVARLA(B2/B5;0) formülü yukarı yuvarlayarak verir.

Alış fiyatı değiştiğinde yalnızca o hücreyi güncellersiniz; bütün maliyetler kendiliğinden yeniden hesaplanır.

Maliyetinizi ne zaman yeniden hesaplamalısınız?

Maliyet bir kez hesaplanıp bırakılmaz. Şu durumlarda tabloyu açıp güncelleyin:

Ana malzemenin alış fiyatı değiştiğinde. Örnek pastada kremanın litresi 200 TL'den 250 TL'ye çıkarsa pasta başına maliyet fireyle birlikte 21 TL artar.
Kira arttığında ve asgari ücret yeniden belirlendiğinde.
Kargo firması tarifesini ya da ödeme kuruluşu komisyonunu değiştirdiğinde.
Satış adediniz birkaç ay üst üste belirgin biçimde değiştiğinde.
Yeni bir ürün ya da hizmet eklediğinizde, çünkü sabit giderin paylaşımı değişir.

Kısa kontrol listesi:

Son üç ayın bütün giderleri listelendi ve sabit ya da değişken diye ayrıldı.
Personel gideri işverene toplam maliyetle yazıldı.
Kendi maaşınız, yıllık ödemeler, amortisman ve fire tabloda var.
KDV dahil ya da hariç, vergi durumunuza göre seçildi ve bütün kalemler aynı biçimde yazıldı.
Satış adedi gerçek ortalamadan alındı.
Her ürünün birim maliyeti ve başa baş adedi belli.
Satış fiyatı birim maliyetin üstünde.

Panasis'te nasıl?

Panasis'te mağaza açarsanız satıştan komisyon alınmaz; tablonuza iyzico ya da PayTR hesabınızın kart komisyonunu değişken gider, paket ücretini de sabit gider olarak yazarsınız. Her ürüne ağırlık ve desi girilir ve siparişte koli ile desi önerilir; bu da kargo satırını tahmin etmeyi kolaylaştırır. Satış raporu dönem satışını, ortalama sepeti ve en çok satan ürünleri gösterir; aylık satış adedini oradan alabilirsiniz. Ürün listenizi Excel'e aktarıp maliyet tablonuzla yan yana koyabilirsiniz. Paketleri fiyatlar sayfasında karşılaştırabilirsiniz.